Müasir gəncliyin böyük problemlərindən biri kimi tənhalıq hissinin tələbələrə təsiri Mövzu: Tələbələrdə tənhalıq hissi Açar sözlər: tənhalıq, tələbələr, depressiya,  universitet mühiti,  özünəinam, yetərsizlik duyğusu. Xülasə Tənhalıq sadəcə fərdi psixoloji narahatlıq deyil, gənclərin sosial və emosional inkişafına təsir göstərə bilən mühüm sosial-psixoloji problemdir. Universitet dövrünə keçid və yeni mühitə uyğunlaşma bəzi gənclərdə tənhalıq hissinin yaranmasına səbəb ola bilər. Bu hiss tələbələrin akademik fəaliyyətinə və psixoloji sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər. Ailədən və əvvəlki dost çevrəsindən uzaqlaşma, özünəinamın zəifliyi, yetərsizlik duyğusu və maddi çətinliklər tənhalıq riskini artıra bilən amillərdəndir. Sosial şəbəkələrdə nümayiş olunan ideal həyat tərzinin şəxsin öz həyatı ilə müqayisə edilməsi də bəzi hallarda bu hissi gücləndirə bilər. Məqalədə tələbələrdə tənhalıq hissinin yaranma səbəbləri, onun psixoloji sağlamlığa və akademik həyata mümkün təsirləri, həmçinin problemin azaldılması yolları araşdırılır. Eyni zamanda, ali təhsil müəssisələrində psixoloji dəstək, mentorluq və sosial inteqrasiya imkanlarının yaradılmasının əhəmiyyəti vurğulanır. Giriş Müasir dövrdə tənhalıq hissi gənclərin psixoloji sağlamlığına təsir edən mühüm sosial-psixoloji problemlərdən biri hesab olunur. Tənhalıq psixologiya elmi üçün yeni anlayış deyil. Ötən əsrdə müxtəlif psixoloqlar, o cümlədən Sigmund Freud, Erich Fromm və Carl Rogers insanın emosional dünyasını, şəxsiyyətlərarası münasibətlərini və sosial mühitlə əlaqəsini araşdırmışlar. Bununla belə, tənhalıq hissinin elmi şəkildə ölçülməsi üçün xüsusi qiymətləndirmə vasitələrinin yaradılması bu sahədə tədqiqat imkanlarını genişləndirmişdir. 1978-ci ildə Daniel Russell, Letitia A. Peplau və Mary L. Ferguson tərəfindən UCLA Tənhalıq Şkalası hazırlanmışdır. Bu şkala insanın subyektiv tənhalıq hissini qiymətləndirmək və tədqiqatlarda ölçmək üçün istifadə edilən vasitələrdən biridir (Russell et al., 1978). Beləliklə, tənhalıq yalnız insanın fiziki olaraq tək qalması ilə deyil, onun sosial münasibətlərini necə qavraması və bu münasibətlərdən nə dərəcədə məmnun olması ilə də əlaqələndirilir.   Xüsusilə universitet illəri insan həyatında yeni mühitə uyğunlaşma, fərqli insanlarla münasibət qurma və müstəqilliyin artması ilə xarakterizə olunur. Bu dəyişikliklər bəzi tələbələrdə özünü tənha hiss etməyə, sosial mühitdən uzaqlaşmağa və emosional çətinliklər yaşamağa səbəb ola bilər. Tənhalıq insanın ətrafında çoxlu adam olmasına baxmayaraq, özünü anlaşılmamış və emosional baxımdan dəstəksiz hiss etməsi ilə də özünü göstərə bilər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının 2025-ci ildə yayımladığı sosial əlaqələrə dair hesabatda dünyada tənhalığın geniş yayıldığı və sağlamlıq, rifah və cəmiyyət üçün əhəmiyyətli nəticələr doğura bildiyi vurğulanır. Hesabatda dünya əhalisinin təxminən 16 faizinin tənhalıq yaşadığı qeyd edilir (World Health Organization, 2025). Bu məlumat tənhalığın yalnız fərdi deyil, həm də qlobal əhəmiyyət daşıyan sosial-psixoloji problem olduğunu göstərir. Tənhalıq hissinin yaranma səbəbləri Tələbələrdə tənhalıq hissinin yaranmasına müxtəlif amillər təsir göstərə bilər. Bunlara yeni universitet mühitinə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkmək, ailədən və əvvəlki dost çevrəsindən uzaq düşmək, ünsiyyət qurmaqda maneələrlə qarşılaşmaq, özünəinamın zəifliyi və sosial dəstəyin yetərsizliyi daxildir. Bəzi gənclər yeni mühitdə öz maraqlarına və dəyərlərinə uyğun insanlarla münasibət qurmaqda çətinlik çəkirlər. Nəticədə onların ətrafında sosial əlaqələr olsa belə, özlərini daxilən tənha hiss etmələri mümkündür. Cacioppo və Hawkley (2009) tənhalıq və qəbul edilən sosial təcridin insanın idrak prosesləri ilə əlaqəsini araşdırmışlar. Onların işi göstərir ki, sosial təcrid hissinin insanın düşünmə və məlumatı emal etmə prosesləri ilə əlaqəsi elmi baxımdan araşdırılmalı olan məsələlərdəndir. Bu yanaşma tənhalığın yalnız sosial əlaqələrin sayından ibarət olmadığını, insanın həmin əlaqələri necə qəbul etməsinin də əhəmiyyət daşıdığını anlamağa kömək edir. Tələbəlik dövründə tənhalığın dərinləşməsinə təsir edə bilən psixoloji amillərdən biri də özünəinamın aşağı olması və daxili yetərsizlik duyğusudur. Yeni ali təhsil mühitinə qədəm qoyan gənc özünü həm akademik, həm də sosial baxımdan həmyaşıdları ilə müqayisə edə bilər. Şəxsin öz imkanlarına və dəyərinə şübhə ilə yanaşması onun sosial mühitdə təşəbbüs göstərməsinə mane ola bilər. Məsələn, “Mən kifayət qədər yaxşı deyiləm” və ya “Mənim fikirlərim başqaları üçün maraqlı deyil” kimi düşüncələr tələbənin ünsiyyətdən çəkinməsinə səbəb ola bilər. Rədd edilmək və ya mühakimə olunmaq qorxusu ilə sosial əlaqələrdən uzaqlaşmaq isə tənhalıq hissini daha da gücləndirə bilər. Maddi çətinliklər və maliyyə dəstəyinin yetərsizliyi də tələbələrin sosial həyatına təsir göstərə bilər. Maliyyə problemləri bəzi tələbələrin sosial tədbirlərdə iştirakını məhdudlaşdıra, stress səviyyəsini artıra və universitet həyatına uyğunlaşmasını çətinləşdirə bilər. Trellis Strategies təşkilatının 2023-cü ilin payız semestrinə dair Tələbələrin Maliyyə Rifahı Sorğusu 142 təhsil müəssisəsindən 62 mindən çox bakalavr tələbəsinin məlumatlarını əhatə etmişdir (Trellis Strategies, 2023). Bu hesabat tələbələrin maliyyə vəziyyətini və rifahını araşdırmaq baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla belə, sorğunun nəticələri bütün ölkələrin tələbələrinə şamil edilə bilməz və maliyyə çətinliklərinin tənhalığa birbaşa səbəb olduğunu təkbaşına sübut etmir. Sosial şəbəkələrdən istifadə də tənhalıq hissi ilə əlaqəli ola bilər. İnsanların sosial mediada başqalarının nümayiş etdirdiyi ideal həyat tərzini öz reallıqları ilə müqayisə etməsi bəzi hallarda onlarda yetərsizlik və kənarda qalmaq hissi yarada bilər. Lakin sosial şəbəkələrin təsiri hər zaman mənfi olmur. Onlardan məqsədyönlü istifadə etmək uzaqda yaşayan dostlarla əlaqəni qorumağa, yeni insanlarla tanış olmağa və sosial dəstək əldə etməyə kömək edə bilər. Tənhalığın psixoloji sağlamlığa və akademik həyata təsiri Tənhalıq hissi tələbələrin emosional vəziyyətinə, akademik fəaliyyətinə və gündəlik həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Uzun müddət davam edən tənhalıq kədər, ümidsizlik, özünəinamın azalması, motivasiya çatışmazlığı və sosial mühitdən uzaqlaşma ilə müşayiət oluna bilər. Bəzi hallarda bu vəziyyət depressiv əlamətlərlə də əlaqələnir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının hesabatında tənhalıq və sosial təcridin sağlamlıq və rifah üçün əhəmiyyətli nəticələri vurğulanır (World Health Organization, 2025). Özünəinamın zəifliyi və yetərsizlik duyğusu tənhalıqla birləşdikdə tələbələrdə özünü başqalarına nisbətən bacarıqsız görmək və müəyyən mühitə aid olmadığını düşünmək kimi hallar yarana bilər. Akademik tapşırıqlarda və qrup layihələrində öz bilik və bacarıqlarına inamın az olması gənclərdə “Mən buraya aid deyiləm” düşüncəsini formalaşdıra bilər. Belə düşüncələr tələbənin sosial münasibətlərdə özünü kənarda hiss etməsinə, öz potensialını reallaşdırmaqda çətinlik çəkməsinə və emosional gərginliyinin artmasına səbəb ola bilər. Bununla belə, bu əlamətlər hər bir tələbədə mütləq şəkildə yaranmır və təkbaşına psixoloji pozuntu olduğunu göstərmir. Norveç universitet tələbələri üzərində aparılmış uzunmüddətli tədqiqatda Hysing və həmkarları (2026) 10 460 tələbənin məlumatlarını təhlil etmişlər. Araşdırmada tənhalıq 2022-ci ildə, depressiv epizodlar isə 2023-cü ildə qiymətləndirilmişdir. Nəticələr göstərmişdir ki, tənhalıq səviyyəsi ən yüksək olan tələbələrdə bir il sonra depressiv epizod riski tənhalıq səviyyəsi ən aşağı olan tələbələrlə müqayisədə daha yüksək olmuşdur. Bu nəticə tənhalıq və depressiya arasındakı əlaqənin tələbələrin psixoloji sağlamlığı baxımından diqqətə alınmalı olduğunu göstərir. Bununla belə, tədqiqatda müəyyən edilmiş əlaqə tənhalığın bütün hallarda depressiyaya səbəb olduğunu sübut etmir. Tənhalıq akademik fəaliyyətə də təsir göstərə bilər. Özünü sosial mühitdən uzaq hiss edən tələbənin dərslərə marağı azala, qrup işlərində iştirakı zəifləyə və universitet həyatına uyğunlaşması çətinləşə bilər. Universitet tələbələri arasında tənhalığın azaldılmasına yönəlmiş müdaxilələri araşdıran sistematik icmal bu problemin tələbə rifahı və universitet mühitinə uyğunlaşma ilə əlaqəsini nəzərə almağın vacibliyini göstərir (Ellard et al., 2023). Tənhalıq hissi ilə mübarizə və psixoloji dəstək yolları Tənhalıq uzun müddət davam etdikdə insanın özü və ətrafı haqqında mənfi düşüncələri güclənə bilər. Bu düşüncələr emosional vəziyyətə təsir göstərərək mövcud çətinliklərin daha ağır qəbul edilməsinə səbəb ola bilər. Aaron T. Beck tərəfindən inkişaf etdirilmiş koqnitiv terapiya yanaşmasında insanın düşüncələri, hadisələri qavrama tərzi və emosional vəziyyəti arasındakı əlaqə vurğulanır (Beck, 1979). Bu yanaşmadan çıxış edərək, tənhalıqla mübarizədə aşağıdakı addımlar faydalı ola bilər:  * Mənfi düşüncələri yenidən qiymətləndirmək: “Heç kim məni sevmir” və ya “Mən həmişə tək qalacağam” kimi fikirlərin həqiqəti tam əks etdirməyə biləcəyini anlamaq və vəziyyətə daha real yanaşmaq. * Özünəinamı və özünüqəbulu gücləndirmək: Öz güclü tərəflərini və nailiyyətlərini obyektiv qiymətləndirmək, səhvlərin öyrənmə prosesinin bir hissəsi olduğunu qəbul etmək. * Tədricən sosiallaşmaq: Böyük sosial mühitlərə dərhal qoşulmaq əvəzinə, əvvəlcə bir nəfərlə ünsiyyət qurmaq, tələbə klubuna qatılmaq və ya maraq dairəsinə uyğun fəaliyyətlərdə iştirak etmək. * Emosional vəziyyətə diqqət yetirmək: Hissləri gizlətmək əvəzinə, onları anlamağa çalışmaq və etibar edilən insanlarla bölüşmək. * Peşəkar dəstək almaq: Tənhalıq uzun müddət davam etdikdə və gündəlik həyata, dərslərə və münasibətlərə ciddi təsir göstərdikdə universitet psixoloquna və ya uyğun psixoloji yardım mütəxəssisinə müraciət etmək. Sosial əlaqələri artırmaq üçün atılan addımlar hər bir tələbənin fərdi ehtiyaclarına uyğun olmalıdır. Məqsəd tələbəni ünsiyyətə məcbur etmək deyil, onun özünü rahat və qəbul olunmuş hiss edə biləcəyi münasibətlər qurmasına kömək etməkdir. Tənhalıq hissinin azaldılması və profilaktikası yolları Tələbələrdə tənhalığın qarşısının alınması üçün həm fərdi, həm də universitet səviyyəsində sistemli tədbirlərin görülməsi vacibdir. İlk növbədə, tələbələr arasında sağlam ünsiyyətin və qarşılıqlı dəstəyin gücləndirilməsinə şərait yaradılmalıdır. Qrup müzakirələri, birgə layihələr, tələbə klubları və sosial tədbirlər gənclərin bir-biri ilə münasibətlər qurmasına kömək edə bilər. Universitetlərdə psixoloji dəstək xidmətlərinin və mentorluq sisteminin təşkili də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Universitet psixoloqları tələbələrin emosional çətinliklərini müəyyənləşdirmək, onları dinləmək və uyğun dəstəyə yönləndirmək baxımından əhəmiyyətli rol oynaya bilərlər. Yuxarı kurs tələbələrinin yeni qəbul olunan tələbələrə dəstək göstərməsi onların universitet mühitinə uyğunlaşmasını asanlaşdıra bilər. Ellard və həmkarlarının (2023) sistematik icmalında universitet tələbələri arasında tənhalığın azaldılmasına yönəlmiş müdaxilələr araşdırılmışdır. İcmala 28 məqalə daxil edilmiş, bunların 25-i kəmiyyət, 3-ü isə keyfiyyət tədqiqatı olmuşdur. Müəlliflər müxtəlif müdaxilələri, o cümlədən psixoloji maarifləndirməni, sosial dəstək qruplarını, tələbələr arasında qarşılıqlı əlaqəni artıran fəaliyyətləri və reflektiv çalışmaları nəzərdən keçirmişlər. Bəzi müdaxilələrin tənhalığın azaldılmasına kömək edə biləcəyinə dair nəticələr əldə olunsa da, onların ümumi effektivliyini dəqiq qiymətləndirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac olduğu vurğulanmışdır. Bundan başqa, tələbələrin öz hisslərini ifadə etməsi, etibar etdikləri insanlarla söhbət etməsi və maraqlarına uyğun sosial fəaliyyətlərdə iştirak etməsi faydalı ola bilər. Universitet rəhbərliyi isə tələbələrin bir-birini tanımasına, yeni münasibətlər qurmasına və lazım olduqda psixoloji yardım almasına imkan verən əlçatan mühit yaratmalıdır. Nəticə Beləliklə, tələbələrdə tənhalıq hissi yalnız fərdi emosional vəziyyət deyil, həm də sosial münasibətlər, universitet mühiti, özünəinam, maliyyə çətinlikləri və psixoloji sağlamlıqla əlaqəli kompleks problemdir. Elmi araşdırmalar tənhalığın depressiv epizod riski ilə əlaqəsini və tələbələr üçün sosial dəstək imkanlarının əhəmiyyətini göstərir (Hysing et al., 2026; Ellard et al., 2023). Buna görə də tələbələrin emosional ehtiyaclarına diqqət yetirilməsi, ali təhsil müəssisələrində psixoloji dəstək xidmətlərinin, mentorluq proqramlarının və sosial inteqrasiya imkanlarının gücləndirilməsi vacibdir. Tənhalıq probleminə vaxtında diqqət yetirilməsi gənclərin psixoloji rifahının qorunmasına, təhsil mühitinə uyğunlaşmasına və sosial münasibətlərinin inkişafına kömək edə bilər. Ədəbiyyat siyahısı Beck, A. T. (1979). Cognitive therapy of depression. Guilford Press. Cacioppo, J. T., & Hawkley, L. C. (2009). Perceived social isolation and cognition. Trends in Cognitive Sciences, 13(10), 447–454. Ellard, O. B., Dennison, C., & Tuomainen, H. (2023). Review: Interventions addressing loneliness amongst university students: A systematic review. Child and Adolescent Mental Health, 28(4), 512–523. Hysing, M., Petrie, K. J., Harvey, A. G., & Sivertsen, B. (2026). From loneliness to depression: A longitudinal diagnostic study among Norwegian university students. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 61, 449–459. Russell, D., Peplau, L. A., & Ferguson, M. L. (1978). Developing a measure of loneliness. Journal of Personality Assessment, 42(3), 290–294. Trellis Strategies. (2023). Student financial wellness survey—Fall 2023 semester results. World Health Organization. (2025). From loneliness to social connection: Charting a path to healthier societies: Report of the WHO Commission on Social Connection.